
Qorannoo Seenaa, Aqlummaa fi Amantaa Islaamaa irratti hundaa’e
Hordoffii fi Seensa Mata Duree
Namoonni baay’een yeroo tokko tokko gaafatu: “Rabbiin amantii isaa maalii?” jechuun. Gaaffiin kun yeroo baay’ee sammuu namaatti dhufa, sababni isaas namoonni hundi amantii tokko ni qabu; garuu Waaqa uumee irratti yaada akkanaa kaasuun hubannoo ol’aanaa barbaada. Akkasumas, waa’ee Rabbiin, amantii fi hiika amantii irratti hubannoo sirrii qabaachuun murteessaa dha.
Barreeffama kana keessatti waa’ee Rabbiin amantii isaa maalii akka ta’e, hiika amantii, ilaalcha Islaamaa fi fakkeenya garaagaraa irratti bal’inaan ni ilaalla.
- Hiika Jecha “Amantii” (Deen)
Jecha amantii ykn deen jedhu hiikni isaa bal’aa dha. Afaan Arabiffaatti “Deen” jechuun:
Tartiiba seeraa fi amalaa kan nama qajeelchu,
Amantii kan nama tokko ittiin Waaqa tokkotti amanu,
Yeroo baay’ee immoo halaal fi haraam kan murteessu sirna jireenyaa guutuu dha.
Kanaaf, yoo jennu amantii jechuun uuma tokko kan Waaqa isa uume tokkotti hirkatu jechuu dha.
Garuu Rabbiin, Uumaa waan ta’eef, hin hirkatu; sababiin isaas inni waan hunda uume, waan hundaa ol ta’e, waan hundarraa bilisa ta’e.
- Rabbiin Eenyudha?
Rabbiin (Allah) namaaf, bineensotaaf, samii fi lafa uume. Inni waan hunda uumee tokkicha dha.
Qur’aana keessatti:
“Allahu Khaliqu kulli shay’in”
— Rabbiin uumamaa hundaa uumaa dha. (Az-Zumar: 62)
Kanaaf, Rabbiin uumama miti; waan uumeef, uumamtoota fakkaachuun sirrii miti. Amantii kan nama uumeef barbaachisaa ta’e, Rabbiif hin barbaachisu.
- Rabbiin Amantii Qabuun Maal Jechuu Dha?
Namoonni hedduun waa’ee Rabbiin amantii qabuun yaadu; garuu yaadni kun dogoggora hubannoo irraa madde dha.
Amantii jechuun akka nama tokkootti, Waaqa tokko irratti hirkachuun, ajaja isaa fudhachuun, badii irraa of qusachuu dha.
Rabbiin immoo ajaja kenna, seera uuma, namootaaf murteessa.
Kanaaf, inni nama fakkeessuun amantii tokko hin hordofu; inni amantii uume malee amantii hin qabu.
- Qur’aanni Maal Jedha?
Qur’aanni ifatti ni jedha:
“Inna ad-deena ‘indallaahi al-Islaam.”
Dhugumatti amantii Rabbii biratti fudhatamu Islaama dha. (Aali Imraan: 19)
Hiika isaa: Rabbiin biratti amantii sirrii fi haqaa ta’e tokko qofa jira, innis Islaam dha — amantii Rabbiin namaaf filate.
Kana jechuun Rabbiin mataan isaa amantii hin qabu, garuu amantii namaaf qajeelaa ta’e Islaam jedhee filate.
- Islaam Amantii Rabbii Biratti Fudhatamu
Islaam jechuun:
Qajeelfama Rabbiin irraa dhufe,
Ajaja Rabbiitiin jireenya ofii ijaaruu,
Jannata argachuuf karaa haqaa hordofuu dha.
Kanaaf Rabbiin ni jedha:
“Wa man yabtaghi ghayral Islaami deenan falan yuqbala minhu.”
Namni amantii Islaama malee barbaadu kamiyyuu irraa hin fudhatamu. (Aali Imraan: 85)
Rabbiin namaaf amantii tokkicha filate; inni mataan isaa immoo hin amanu — waan hunda uume waan ta’eef.
- Fakkenya Hubannoo: Uumaa fi Uumama
Fakkeenya fudhanna:
Namni mana ijaare, manni sun isa ijaareef hin ta’u.
Akkasuma, Rabbiin amantii uumeef, amantii sun isatti hin tajaajilu.
Rabbiin “Uumaa amantii” dha, nama immoo “fudhattoota amantii” dha.
- Sababa Namoonni Gaafatan “Rabbiin Amantii Isa Maalii?” Jedhan
Sababni isaa muraasa:
- Hubannoo amantii irratti dogoggorri jiru.
- Yaada akka Rabbiin nama fakkaatu yaadu.
- Yeroo tokko tokko immoo akka qorannoo sammuu ta’ee gaafatan.
Garuu deebiin sirrii: Rabbiin amantii hin qabu; inni amantii uumee namaaf ajaje qofa.
- Xumura fi Barnoota Irraa Argamu
Rabbiin Uumaa waan hunda uume,
Uumama waan hin taaneef amantii hin qabu,
Amantii Rabbii biratti fudhatamu Islaama dha,
Islaam immoo karaa nageenya, araaraa fi haqaa ti.
Kanaaf, gaaffiin “Rabbiin amantii isaa maalii?” jedhu yoo kaafne, deebiin isaa ifa dha:
Rabbiin amantii hin qabu; amantii namaaf uume. Amantii Rabbii biratti fudhatamu Islaama dha.
- Gorsa Fi Yaadannoo
Nama hundi haqa kana hubachuu qaba:
Rabbiin akka namaatti yaadun dogoggora guddaa dha.
Rabbiin ol’aanaa dha, uumaa fi uumama gidduu farra ta’e.
Namni Rabbiin itti amananii fi ajaja isaa hordofan qofa milkaa’a.
“Man aslama wajhahu lillaahi wa huwa muhsinun falahu ajruhu ‘inda rabbihi.”
Namni of guutuun Rabbiitti jilbeeffate fi hojii gaarii hojjetu mindaa isaa Rabbi biraa ni argata. (Al-Baqarah: 112)
- Xumura Guutuu
Rabbiin Waaqa uumee tokkicha, ol’aanaa, kan waan hunda uume, kan waan hundarraa bilisa ta’e dha. Inni:
Hin dhalanne, hin dhalchine,
Hin sooratu, hin sooratamu,
Hin du’u, hin hafu.
Kanaaf, Rabbiin amantii isa hin qabu — sababni isaas inni amantii uumaa, amantii keessaa hin jiru.
Amantii namaaf barbaachisu tokko qofa: Islaam — amantii Rabbiin biratti fudhatamu.