Ethiopia
Operating Hours
Monday to Friday: 9 AM - 6 PM
https://www.facebook.com/reel/1297428384978482/?app=fbl

Seenaa Oromoo: Qabsoo fi Bilisummaa Bara Ammaa

(Blog barreeffama bal’aa fi SEO olaanaa qabu)

Hanga Ammaatti Seenaa Oromoo fi Qabsoo Isaa

Oromoon saba bal’aa, seenaa dheeraa, aadaa, afaan, fi duudhaa boonsaa qabuudha. Seenaa keessatti Oromoon yeroo hedduu bilisummaa, mirga ofiin of bulchuu fi eenyummaa ofii tikfachuuf qabsoo cimaa godhee jira. Qabsoon kun garuu yeroo adda addaatti haala jijjiiramaa keessa darbee dhufeera – yeroo tokkotti hidhannoo fi duula; yeroo biraatti marii, siyaasaa fi tarsiimoo hafuuraan gaggeeffamaa ture.

Qabsoon Oromoo bara ammaa, yeroo sirna siyaasaa Itoophiyaa keessatti dimokraasii, mirga uummataa fi eenyummaa saboota irratti falmiin jabaa gaggeeffamaa jiru, sadarkaa ol’aanaa irra ga’eera. Oromoon har’a qooda guddaa qaba – siyaasaan, diinagdeen, fi aadaa irratti.


  1. Qabsoo Oromoo Bara Duraanii Irraa Gara Bara Ammaa

Yeroo koloneeffannaa Itoophiyaa keessa (bara 1880–1900), Oromoon humnaan kufe, lafa isaa, qabeenya isaa fi eenyummaan isaa cunqurfame. Garuu Oromoon osoo hin quufin, qabsoo of bilisoomsuuf itti fufe.

Bara 1960–1970 keessa dhalattoonni Oromoo tokko tokko akka Maccaa fi Tuulamaa, fi Waaqeffannaa Oromoo tiksuuf dhaabbatan, dhaabbilee aadaa fi hawaasummaa ijaaranii jiran. Kana booda bara 1973 keessatti dhaabbanni guddaan “Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)” hundaa’e. Kun bu’uura qabsoo bilisummaa Oromoo yeroo ammaa ta’e.


  1. Qabsoo ABO fi Sirna Dargii Keessa

Bara 1974 booda sirni Dargii aangoo qabate. Sirni sun cunqursaa hamaa fi abbaa irree ture. Oromoon yeroo sana keessa bakka hedduutti qabsoo hidhannoo ABO jalatti lola jalqabee ture. Qabsoon sun dhugumaan eenyummaa Oromoo, afaan, fi mirga bulchiinsa ofii eegsisuuf sochii cimaa ture.

Sirni Dargii kufee booda bara 1991 keessatti ABO fi dhaabbilee biroo waliin WBO (Waraana Bilisummaa Oromoo) humna jabaa ture. Haa ta’u malee, hiriira siyaasaa keessatti ABO mootummaa ce’umsaa irraa ala bahee turuun qabsoo Oromoo gara dirree addaa fi diasporaatti ce’ise.


  1. Qabsoo Bara Haaraa – Qeerroo fi Sochii Hawaasummaa (2000–2018)

Bara 2000 booda, dhalattoonni Oromoo – Qeerroo fi Qarree – sochii haaraa kaasan. Sochiin kun mootummaa yeroo sanaa mormuuf, mirga afaan Oromoo, sirna Gadaa fi dimokraasii barbaaduuf ka’e.

Bara 2014–2018 keessatti hiriirri Qeerroo Oromoo biyya guutuu keessatti babal’atee, sirna EPRDF irratti dhiibbaa guddaa godhee ture. Sochiin kun gocha hidhannoo osoo hin ta’in, falmii nagaa fi bilisummaa irratti hunda’e ture.


  1. Bara Bilisummaa fi Jijjiirama Siyaasaa (2018 – Amma)

Bara 2018 keessa jijjiirama siyaasaa guddaan dhufe. Oromoon qooda guddaa taphate, muummichi ministeeraa Abiyyi Ahimad aangoo qabate. Haa ta’u malee, jijjiirama kana booda rakkoon hedduun uumame; sabboonummaan Oromoo fi gaaffiin bilisummaa haala haaraa seene.

Oromoon yeroo ammaa keessatti qabsoo siyaasaa, aadaa fi afaan ofii guddisuu irratti hojjachaa jira. Afaan Oromoo afaan hojii mootummaa ta’ee jira, fi Gadaa UNESCO irraa beekamtii argate.

Garuu, gaaffiiwwan:

Bilisummaa guutuu maali?

Tokkummaa Oromoo akkamitti ijaaramuu qaba?

Misooma, nageenya fi siyaasaa akkamitti wal madaalu?

Kun hundi waa’ee yeroo ammaa fi fuuldura Oromoon itti yaaduuf qopheessu ta’eera.


  1. Qabsoo Bara Ammaa fi Diinagdee, Aadaa, Siyaasaa

Bara ammaa Oromoon:

Diinagdee keessatti daldalaa, qonnaan bulaa, fi invastimantii jabeeffachaa jira

Siyaasaa keessatti paartilee Oromoo hedduun (OPDO, ABO, fi kkf) qooda fudhachaa jiru

Aadaa fi Afaan keessatti immoo Oromia Broadcasting Network (OBN) fi miidiyaaleen Oromoo biroo hojii guddaa hojjechaa jiru


  1. Gabaabumatti – Seenaa Qabsoo Oromoo Bara Ammaa

Qabsoon Oromoo bara ammaa, haala addunyaa jijjiiramaa keessatti, sochii hafuuraa, siyaasaa fi misoomaa walitti fidu ta’ee jira. Qabsoon kun bilisummaa qofaa osoo hin taane, qabeenya, misooma fi eenyummaatti of baasuu irratti xiyyeeffata.


  1. Xumura: Daandii Fuuldura Oromoo

Seenaa Oromoo keessaa wanti baratamu tokko — Oromoon yeroo hundumaa ni ka’a, ni falma, ni birmata. Fuuldurattis, Oromoon bilisummaa, tokkummaa fi misooma itti fufuun saba ofitti amanamoo, aadaa isaa boonsu, fi biyya nagaa ijaaruu danda’u ta’a.

“Bilisummaan Oromoo, bilisummaa Itiyoophiyaa fi bilisummaa addunyaa waliin kan wal qabatuudha.”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *