
Seensa (Introduction)
Misoomni bishaanii fi bishaan ooddaa bu’uura dinagdee fi jireenya hawaasummaa biyyaa keessatti gahee olaanaa qaba. Biyyi keenya Itoophiyaa, waggoota darban keessatti guddina dinagdee saffisaa fi tarsiimoo misoomaa itti fufsiisuuf tattaaffii jabaa taasisaa jirti. Haala kanaan, Ministeerri Bishaan, Bishaan Qolqolaa fi Naannoo Qolloo mootummaa naannolee hunda waliin ta’uun Paarlaamaa Misooma Bishaan Irrigaa Xiqqaa raawwachiisuuf walii-galtee haaraa mallatteesseera. Walii-galteen kun bu’uura ijaarsa misooma bishaanii babal’isuun, qonnaa biyyoolessaa jabeessuun fi nageenya nyaataa mirkaneessuun gumaacha cimaa akka qabu eegama.
Kaayyoo Walii-galtee (Purpose of the Agreement)
Walii-galteewwan akkasii biyyoota guddina barbaadan keessatti qooda guddaa qabu. Kaayyoon walii-galtee kanaa:
- Misooma bishaanii fi bishaan ooddaa babal’isuun qonnaa yeroo hunda akka danda’amu gochuu.
- Fayyadamummaa bishaanii si’ataa fi tarsiimoo qabu dagaagsuu.
- Nageenya nyaataa fi badhaadhina hawaasotaa mirkaneessuu.
- Dandeettii mootummaa naannolee fi abbootii qabeenyaa hirmaachisuu.
- Qabeenya bishaanii tiksuun jijjiirama qilleensaa fi beela dura dhaabbachuuf daandii banuu.
Ibsa Ministeerichaa (Statement of the Minister)
Sirna mallatteessuu irratti haasaa taasisaniin Ato Abdurahmaan Abdella, Ministira Bishaan, Bishaan Qolqolaa fi Naannoo Qolloo, akkana jedhan:
“Misoomni bishaanii fi bishaan ooddaa bu’uura nageenya nyaataa fi guddina dinagdee biyya keenyaati. Bara kana hojii fi milkaa’ina bara misoomaa taasisuuf murannoo fi qindoomina guutuu qabna. Ijaarsa giddiboo fi daandii bishaanii cimsuun hojii jabaa hojjachaa jirra.”
Akkasumas, Ministeerichi karoora bara bajataa 2018 irratti xiyyeeffannaa guddaa kennuuf akka jiru ibseera.
Bal’inna fi Baajata Paarlaamaa (Scope and Budget of the Program)
Paarlaamni kun waggoota shan (5) keessatti akka raawwatamu karoorfameera. Baajata waliigalaa Birrii biliyoona 2.5 qaba. Karoora kana jalatti:
Abbaa qabeenyaa 50,000 ol ta’an akka fayyadamtoota ta’aniif ni karoorfama.
Naannolee hundatti hojii irra ooluun, tajaajila bishaanii fi ooddaa qonnaan bultootatti geessisuuf ni hojjetama.
Hojii ijaarsa, leenjii fi deeggarsa teekinikaa irratti xiyyeeffannaa ni kennama.
Faayidaalee Itti Fufinsa Qabeessa (Sustainable Benefits)
Paarlaamni kun yeroo dheeraa keessatti faayidaalee hedduu ni fida. Isaanis:
- Qonna yeroo hundaaf mijataa ta’e ni uumama.
- Daldala gurguddaa fi xixiqqaa cimsuun carraa hojii ni fida.
- Qabeenya bishaanii tikfachuun naannoo eegsisuuf ni gumaacha.
- Nageenya nyaataa mirkaneessuun nyaata biyya keessaa akka gahaa ta’u ni godha.
- Dandeettii qonnaan bultoota fi dubartoota hirmaachisuuf carraa ni banu.
Hirmaannaa Naannolee fi Ulaagaa Raawwii (Regional Participation and Implementation Standards)
Naannoleen hundi hojii kana keessatti qooda fudhachuuf walii galaniiru. Naannoleen akkaataa sadarkaa misoomaa isaanii irratti hundaa’uun:
Ijaarsa kanaaloo fi qotee bultootaaf bishaan qooduu,
Leenjii ogummaa bishaanii fi qonnaa,
Tajaajila bu’uuraa fi to’annoo fayyadamummaa bishaanii,
Hojii to’annoo fi gabaasa tarsiimoo irratti hirmaachuu qabu.
Xumura fi Gorsa (Conclusion and Recommendations)
Walii-galteewwan akkasii qonnaan bultootaaf abdii fi carraa guddaa ta’u. Paarlaamni misooma bishaanii xiqqaa kun yeroo itti aanu keessatti guddina qonnaa, qabeenya bishaanii, fi nageenya nyaataa biyyaatti bu’aa guddaa ni fida. Hawaasni hirmaannaa isaa cimsuu, mootummaa naannolee fi Ministeerichi immoo deeggarsa tarsiimoo itti fufinsaan kennuu qabu.
Kallattii Jalqabaa (Key Points Summary):
✅ Walii-galteen raawwii misooma bishaanii xiqqaa mallatteeffameera.
✅ Baajanni waliigalaa Birrii 2.5 biliyoona.
✅ Waggoota 5 keessatti raawwata.
✅ Abbaa qabeenyaa 50,000 ol fayyadamtoota godha.
✅ Naannolee hundi hojii irratti hirmaatu.
✅ Kaayyoon isaa nageenya nyaataa, misooma qonnaa fi guddina dinagdee jabeessuu dha.