
Seenaa Nabii Yusuuf (A.S): Gooftaan Isa Jaalate, Tola, Irra Jireenya fi Irra Madaalawaa


1. Seensa
Nabii Yusuuf (A.S) seenaa nama nama hawwatu fi barnoota baay’ee qabu keessaa tokko dha. Qur’aana keessatti, seenaa isaa suuraa tokko guutuu — Suura Yusuuf — keessatti haala addaa fi bareedaa ta’een Gooftaan nuuf ibseera. Seenaa isaa keessatti dhugaa, obsaa, tola, fi of-eeggannoo ol’aanaa argina. Inni ilma Nabii Ya’aquub (A.S), ilma Nabii Is’haaq (A.S), ilma Nabii Ibraahiim (A.S) ti. Kanaafuu sanyii nabiyoota irraa dhufe.
2. Maqaa fi Maatii Nabii Yusuuf (A.S)
2.1 Maqaa Yusuuf
- Maqaan isaa “Yusuuf” jechuun “toleessa, jaalatamaa” jechuu dha.
- Qur’aana keessatti maqaan Yusuuf yeroo 27 caalaatti ni mul’ata.
2.2 Maatii Isaa
- Abbaa isaa: Nabii Ya’aquub (A.S)
- Akkayyaa isaa: Raahiil
- Obboloota isaa: 11, isaan keessaa obboloota isaa tokko Benjamin (Binyamiin) jaalalaan isatti dhiyaata.
3. Haala Jireenya Yeroo Sanatti
Yeroo Nabii Yusuuf dhalate, biyya Kana’an keessa jireenya beela, gadda fi balaa keessaa namoonni turan. Biyyi Isiraayel yeroo san bakkuma midhaan hin argamne taatee turte. Jireenyi ummata san irratti mootummaa fi amantaan kufaatii keessa ture. Nabiyoonni garuu, sabicha qajeelchuuf tattaaffii guddaa godhaa turan.
4. Seenaa Yusuuf (A.S) Guutuu
4.1 Ilaalcha Yeroo Dhaloota
Nabii Yusuuf yeroon dhalate, abbaa isaa Nabii Ya’aquub jaalala cimaan isa jaallate. Gooftaan Yusuuf yeroo xinnaa turetti mallattoo kennaa nabiyyummaa isaaf agarsiise.
4.2 Abjuu Yusuuf (A.S)
Yusuuf yeroo xinnaa ture abjuu (rü'yaa) tokko argate:
“Yaa abbaa koo! Ani urjii kudha tokko, aduu fi ji’a nan arge; isaan hundinuu naaf sagadan.” (Suura Yusuuf: 4)
Nabii Ya’aquub abjuu kana hubatee, yeroo dhufu Yusuuf guddinnaa fi qajeelummaa guddaa argachuu isaa beeke.
5. Gooftummaa fi Badii Obboloota Isaa
5.1 Jaalala Abbaa fi Hamma Obboloota Isaa
Yusuuf jaalala guddaan abbaa isa irraa argate. Obboloonni isaa immoo hinaaffaan garaa isaanii guute.
5.2 Qorannoo fi Dhoksa Obboloota
- Murtee badii fudhatan: Yusuuf galaana keessatti haquu ykn gara biyya fagoo geessuu.
- Gara dhumaatti Yusuuf qubsuma keessatti gatame.
- Namoota deeman tokko tokko isa argan; gara biyya Gibxitti geessan.
6. Addunyaan Gibxitti — Guddina Isaa
6.1 Gabrummaa fi Qajeelummaa
Gibxitti Yusuuf gurgurame, nama Beeta Fara’oon keessa jiraatu tokko (Aziiz) isa bite. Ni guddise. Gooftaan isaa fi niitii isaa jaalalaan isa guddisan.
6.2 Fitna Niitii Aziiz (Zulaikaa)
Zulaikhaan Yusuuf jaallatte; garuu Yusuuf Gooftaa isaa yaadachuun badii irraa of qusate.
“Inni dhugumatti, nama Rabbiin isa eegu malee, obsaan of irraa ittisu hin danda’u.” (Suura Yusuuf: 33)
Yusuuf badii irraa dheesse, garuu dhugaa dubbachuun mana hidhaatti seene.
7. Mana Hidhaa Keessatti – Barnoota fi Amanamummaa
Yusuuf mana hidhaa keessa yeroo turetti nama hundumaa barsiisaa fi qajeelchaa ture. Namoota hidhaa keessa jiran lama abjuu isaanii itti himan. Innis haala salphaan hiike.
Kun dhugaa fi beekumsa Rabbii irraa argate ture. Dhuma irratti, abjuu mootii Gibx (Fira’oon) hiike.
8. Yusuuf Mootummaa Argate
- Yusuuf Fira’oon biratti amanamummaa fi beekumsa argate.
- Fira’oon hojii bulchiinsa qabeenya biyyatti isaaf kenne.
- Beela hamaa biyyatti mudate of eeggannoo isaa fi karoorfama isaa irraa lubbuu heddu fayyise.
9. Wal Arguu Yusuuf fi Maatii Isaa
Beelli biyya Kana’an irra gahe. Obboloonni isaa midhaan barbaacha Gibx dhufan. Yusuuf isaan hin beekne, garuu isaan beeke. Haa ta’u malee yeroo itti aanu Binyamiin wajjin dhufanitti of mul’ise.
Yeroo dhumaatti obboloonni isaa badii isaanii itti himan. Innis:
“Hin komatinaa, har’a isin irratti adabbii hin jiru. Rabbi isin siif haa dhiisu.” (Suura Yusuuf: 92) jedhe.
10. Barnoota Gurguddoo Seenaa Yusuuf Irraa
10.1 Obsa
- Yusuuf waggoota dheeraa keessatti obsaan turan, garuu dhuma irratti badhaafame.
10.2 Amanamummaa
- Yeroo hunda amanamummaa isaa hin balleessine — mana hidhaa, hojii mootummaa, fi yeroo balaa keessa.
10.3 Rabbiin Tokko Itti Amanee
- Rakkoo hunda keessatti Gooftaan isaa isa waliin ture.
- Yusuuf yeroo hunda “Rabbiin koo Waaqayyo tokkicha” jechuun of eegu ture.
10.4 Dhiifama fi Araara
- Obboloota isaa badii guddaa itti raawwatanis dhiise.
- Kun mallattoo qalbii qulqulluu fi tola Rabbii ti.
11. Haala Jireenya Isaa Yeroo Sanatti
- Jireenya Gibx keessatti hojii mootummaa, bulchiinsa qabeenyaa fi misooma irratti hirmaate.
- Beela yeroo san dhufu dura karoorfame.
- Namoonni gibx hunda isa jaallatan.
- Jireenya isaa guutuu keessatti qajeelummaa, amanamummaa fi toltuu irratti hundaaye.
12. Du’a Isaa fi Dhaala Isaa
Yusuuf (A.S) umrii dheeraa jiraate. Du’a isaa booda Gibx keessatti awwaalame. Qabeenya, barsiisa fi seenaa isaa ummata keessatti tursiise.
13. Barnoota Seenaa Yusuuf Irraa Barannu
Tarree Barnootaa:
- Obsaan dhuma gaarii ni argata.
- Gooftaa kee yeroo hunda yaadadhu.
- Namoota si miidhanitti araarama.
- Qajeelummaan yeroo hunda mo’a.
- Beekumsa fi karoorfama waliin jiraachuun badhaasa fidda.
- Hinaaffaa fi jibbiin badii fida.
- Amanamummaa hojii fi ilaalchaan nama ol kaasaa.
14. Xumura
Seenaa Nabii Yusuuf (A.S) seenaa nama gara Rabbii deebi’u hundaaf fakkeenya olaanaa dha. Yusuuf rakkoo, balaa, gabrummaa fi fitnaa keessaa darbe; garuu yeroo hundaa obsaa fi amantii isaa hin dhiifne. Dhuma irratti, Rabbiin isa olkaasee biyya gibx keessatti aangoo ol’aanaa kenneef.
Kun hundi agarsiisa obsaan, amantaan, fi amanamummaan dhuma gaarii akka fiduuti.
"Dhugumatti, namoonni obsan, badhaasa isaanii daangaa malee ni argatu."
(Suura Az-Zumar: 10)
Ati akkamitti barbaadda?
- 📘 Version kitaabaa (PDF, cover fi suuraa Qur’aanaa waliin)
- 📄 Version blog / website
- 📚 Version barnoota fi school material
